Contact
Door gebruik te maken van deze website geeft u toestemming voor het gebruik en plaatsen van cookies

Partijen kunnen verder met Rechtwijzer

In het rechtsstelsel moet centraal staan met welke oplossing partijen verder kunnen en niet wie er gelijk heeft. Over standaardisering en innovatie in een wereld die al decennia hetzelfde blijft. ‘We hebben iets goeds in handen met Rechtwijzer’.

Bron: artikel uit het jaarverslag 2015 van de Raad voor Rechtsbijstand 'Voorbereid de toekomst in'.

De rechtszaal niet meer als strijdtoneel van pleitende advocaten, maar als oplossingsgerichte gespreksomgeving. Een plek waar alle informatie digitaal voorhanden is. Waar mensen die zelf al probeerden er samen uit te komen, daarin gesteund en begeleid worden. Goedkoper ook. Het voorkomen van escalatie en het bevorderen van zelfredzaamheid en transparantie staan centraal in het recht van de toekomst. Maurits Barendrecht, hoogleraar aan Tilburg University en directeur research van Hiil Innovating Justice: “Advocaten moeten niet meer alleen leren pleiten, maar leren om goede gesprekken te voeren en oplossingsgericht te werken. Met de andere partij, in de rechtszaal en op de gang, daar vinden goede advocaten elkaar in oplossingen.” Het is aan de rechter om te toetsen of zo’n oplossing rechtsgeldig en eerlijk is.

Wetenschap in de prakijk

Kan het anders? Met deze vraag raakte directeur stelsel Peter van den Biggelaar in gesprek met Barendrecht. Opvallend, aangezien de Raad voor Rechtsbijstand in beginsel alleen verantwoordelijk is voor de organisatie van en het toezicht op gesubsidieerde rechtsbijstand en niet voor de hulp an sich. “Tegelijkertijd zien we de veranderingen in de samenleving en willen we daarin mee. We willen state of the art dienstverlening bieden en denken dat mensen het meest geholpen zijn met snelle interventies en voldoende keuzemogelijkheden, zoals in ‘Paths to Justice’ naar voren komt, een onderzoek van Hazel Genn, hoogleraar rechtssociologie en decaan bij University College London. Daarom zoeken we nadrukkelijk contact met universiteiten. Want daar vindt wetenschappelijk onderzoek plaats. De vraag is hoe je die onderzoeksresultaten vertaalt naar de praktijk. Gaandeweg raakten we in gesprek met meer universiteiten en instanties. Rechtwijzer ontstond.”

Van standaard naar maatwerk

Vanuit een standaardaanpak een scheiding begeleiden, dat doet Rechtwijzer uit elkaar (de 2.0-versie van de eerste Rechtwijzer). Kan dat, werken met standaarden in het recht? Barendrecht: “Juist wel! Neem het voorbeeld van de medische branche. Daar wordt op internationaal niveau gewerkt vanuit standaarden, van psychologische testen tot en met de meest gecompliceerde medische ingrepen. Een arts werkt volgens een protocol, maar in detail is iedere patiënt en ieder ziekteproces anders. Dat geldt ook voor standaardiseren in het juridische stelsel. De menselijke interventie verdwijnt niet. Vanuit standaard ga je naar maatwerk.”  Van den Biggelaar: “In Nederland scheiden 35.000 stellen per jaar. Het zou gek zijn om te denken dat ál die gevallen enorm verschillend zijn. Zie het als een bruiloft: alle echtparen zetten hun handtekening met getuigen erbij. Alleen doet de een het in vol ornaat inclusief een koets op zaterdagmiddag en de ander gratis op maandagochtend. Maar de basis is hetzelfde.”

Geen wedstrijd

Barendrecht schreef in 2015 samen met drieëntwintig stakeholders mee aan ‘Zes suggesties voor het verbeteren van de toegang tot het recht’. “De rechterlijke macht zit niet lekker in haar vel. Verkeers-, arbeidszaken en echtscheidingen worden weggehaald. Internationaal is dat een trend. De rechter is overal meer toezichthouder op het proces van groeien naar goede oplossingen geworden. Wie gelijk heeft, is niet meer het belangrijkste. Het is geen wedstrijd.” Barendrecht denkt dat organisaties die niet meebewegen zichzelf uit de markt werken. “Vergelijk het met Uber. Innovatie gebeurt met IT en verbetert de dienstverlening. Maar het gaat nog steeds met dezelfde mensen. Het is aan de chauffeurs om te kijken waar ze meerwaarde kunnen bieden: een kopje koffie of wifi in de taxi bijvoorbeeld. Juristen kunnen meerwaarde leveren aan mensen tijdens een levenscrisis als schulden of een scheiding.” Ook Van den Biggelaar ziet innovatie als onvermijdelijk. “De regels van het recht ordenen de samenleving. Maar die samenleving wordt steeds ingewikkelder. Daarom moet het recht transparanter worden. En we moeten meer terugleggen bij de burger.”

Afbeelding Maurits Barendrecht en Peter van den Biggelaar met quotes

Internationaal schoolvoorbeeld

En dat gebeurt bij Rechtwijzer. Het was een proces van jaren, maar inmiddels is het een schoolvoorbeeld van hoe het ook kan. Van den Biggelaar was aangenaam verrast door de reacties van internationale collega’s. “Ze waren en zijn zeer geïnteresseerd. We hebben dus iets goeds in handen. Ondertussen onderzochten hoogleraren Alan Paterson en Roger Smith Rechtwijzer en signaleerden de enorme potentie. De Schotse Paterson is naast hoogleraar voorzitter van de International Legal Aid Group. Smith is verbonden aan London South Bank University en buitengewoon hoogleraar aan de University of Kent. British Columbia en Engeland werken nu aan hun versie van Rechtwijzer, respectievelijk ‘My Law’ en ‘Relate’. Ook Australië heeft interesse. Vertegenwoordigers van landen als Zuid-Afrika, Rwanda, Oekraïne, Schotland en Finland kwamen op bezoek om te kijken. Het sterke van Rechtwijzer is dat het is samengesteld met hulp van professionals uit alle geledingen van het vak en getoetst door burgers. Want juist voor hen maken we he.” Ook is Rechtwijzer in 2015 genomineerd voor de Crystal Scale of Justice Award door de commissie CEJEP van de Raad voor Europa. En de commissie Wolfsen haalt de tool aan in haar rapport: “Rechtwijzer kan helpen om vechtscheidingen te voorkomen, omdat je voorkomt dat zaken ontsporen.” De (inter-)nationale interesse is niet alleen strelend. Het is ook een manier om kennis uit te wisselen en te leren van elkaars fouten en successen, weet Barendrecht. “Dat scheelt tijd en geld. Op deze manier kunnen we ook evidence based werken.”

Meer rechtsgebieden

Naast echtscheidingen staan nog meer rechtsgebieden op de agenda om te vernieuwen in Rechtwijzer. Zo komen er in 2016 modules over huur en schulden bij en is er de wens om een module arbeidsrelatie te ontwikkelen. Volgens Barendrecht zijn dezelfde basisprincipes toe te passen. Van den Biggelaar: “Voordeel van meerdere Rechtwijzertools is dat er regelmatig sprake is van een cascade aan problemen. Mensen die scheiden, krijgen bijvoorbeeld financiële problemen. Uiteindelijk zou Rechtwijzer een integraal pakket moeten aanbieden.”

Blijven verbeteren

Rechtwijzer is continu in ontwikkeling. Op basis van onderzoek van de Universiteit van Twente is een verplichte functionaliteit toegevoegd: aan het eind van het traject legt een stel hun plannen voor aan een onafhankelijke partij. Een nadrukkelijke wens van burgers. Voor de toekomst bestaat het idee om nog meer met voorbeelden te werken. “Mensen willen weten hoe anderen in hetzelfde schuitje het doen.” Ook Barendrecht ziet mogelijkheden voor verdere verbetering. “Een scheiding kost tijd. Daarbij worden vaak kosten gemaakt ná de afwikkeling omdat de situatie verandert. Mensen verhuizen, krijgen nieuwe relaties waardoor afspraken herijkt moeten worden. Idee is om een heel driejarig traject te financieren als één pakket.”

Meer informatie